Doanh nghiệp >> Doanh nghiệp và doanh nhân
Kiến tạo môi trường cho doanh nghiệp tư nhân phát triển (08:10 27/10/2017)
Tại Diễn đàn Doanh nghiệp 2017 với chủ đề “Kiến tạo môi trường cho doanh nghiệp tư nhân phát triển”, lãnh đạo các cơ quan quản lý, các chuyên gia kinh tế, đại diện các hiệp hội doanh nghiệp, doanh nghiệp đã chỉ ra những rào cản, khó khăn thách thức mà thành phần kinh tế tư nhân đang gặp phải, qua đó tìm ra giải pháp hỗ trợ thành phần kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh, ổn định và hiệu quả.

 Chiều 26/10, Báo Diễn đàn Doanh nghiệp – Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức Diễn đàn Doanh nghiệp 2017 với chủ đề “Kiến tạo môi trường cho doanh nghiệp tư nhân phát triển” tại trụ sở VCCI, số 9 Đào Duy Anh, Đống Đa, Hà Nội.

Toàn cảnh Diễn đàn Doanh nghiệp 2017

Toàn cảnh Diễn đàn Doanh nghiệp 2017.

Những năm qua, khu vực kinh tế tư nhân đã khẳng định được vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Khu vực kinh tế tư nhân đã góp phần quan trọng trong tạo việc làm, nâng cao thu nhập của người dân, mạnh dạn đột phá và đi đầu trong nhiều lĩnh vực sản xuất, kinh doanh mới.

Ngày 3/6/2017, Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII đã ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Do đó, việc tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển cũng chính là tạo điều kiện để giải phóng các nguồn lực phát triển trong xã hội, đưa khu vực kinh tế tư nhân phát triển nhanh và bền vững.

Nhằm chỉ ra những rào cản, khó khăn thách thức mà thành phần kinh tế tư nhân đang gặp phải, qua đó tìm ra giải pháp hỗ trợ thành phần kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh, ổn định và hiệu quả, được sự chỉ đạo của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Báo Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với Viện Nghiên cứu và Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức Diễn đàn doanh nghiệp 2017 với chủ đề “Kiến tạo môi trường cho doanh nghiệp tư nhân phát triển” tại Hà Nội vào ngày 26/10/2017.

Tham dự Diễn đàn có ông Hoàng Quang Phòng – Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI); Ông Nguyễn Nguyên - Phó Vụ trưởng Vụ Báo chí Xuất (Ban Tuyên giáo); Ông Phan Đức Hiếu – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương; Ông Phạm Ngọc Tuấn – Tổng Biên tập Báo Diễn đàn Doanh nghiệp; Ông Vũ Huy Đông – Chủ tịch HĐQT/Tổng giám đốc Công ty cổ phần DAMSAN; Bà Hoàng Thị Tư – Hàm Vụ trưởng Vụ Kinh tế tổng hợp – Ban Kinh tế Trung ương; Luật sư Trần Hữu Huỳnh - Giám đốc Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC); Ông Đậu Anh Tuấn – Trưởng Ban Pháp chế VCCI; Chuyên gia kinh tế - GS Đặng Hùng Võ – Nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên môi trường, Trọng tài viên VIAC; Chuyên gia kinh tế, TS Võ Trí Thành - Chuyên gia kinh tế; Chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh; Ông Phạm Đình Đoàn – Phó Chủ tịch Hội đồng trung ương các Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam - Ủy viên ban chấp hành VCCI; Ông Nguyễn Văn Đệ - ủy viên Ban chấp hành VCCI -  Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Thanh Hóa; Luật sư Trương Thanh Đức - Chủ tịch HĐTV Công ty Luật Basico; Ông Tạ Quyết Thắng – Tổng Giám đốc Công ty TNHH Sơn Trường cùng gần 300 khách mời là đại diện các Sở, Ngành liên quan, các Doanh nghiệp, Hiệp hội Doanh nghiệp cùng các cơ quan thông tấn báo chí.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng – Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) khẳng định: Những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội to lớn trong hơn 30 năm đổi mới của đất nước ta có một phần đóng góp không nhỏ của khu vực kinh tế tư nhân. Tuy vậy, quan niệm kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng của nền kinh tế” tại Nghị quyết 10, Đại hội XII Ban chấp hành Trung ương Đảng cho thấy bước đột phá về nhận thức của Đảng và Nhà nước trong tư duy phát triển kinh tế.

Ông Hoàng Quang Phòng cho biết, trong những năm qua, khu vực kinh tế tư nhân đã làm nên sự phát triển năng động của nền kinh tế, góp phần quan trọng trong tạo việc làm, nâng cao thu nhập của người dân, mạnh dạn đột phá và đi đầu trong nhiều lĩnh vực sản xuất, kinh doanh mới. Do đó, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển cũng chính là tạo điều kiện để giải phóng các nguồn lực phát triển trong xã hội, để nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phát huy tối đa các tiềm năng to lớn của nó.

“Chủ trương phát triển kinh tế tư nhân gắn liền với chủ trương phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Kinh tế tư nhân là chủ thể quan trọng nhất trong nền kinh tế thị trường hiện đại. Mặc dù quy mô của khu vực tư nhân có thể khác nhau, song có một điều chắc chắn rằng, nếu không có khu vực kinh tế tư nhân thì sẽ không có nền kinh tế thị trường theo đúng nghĩa của nó” – ông Phòng nói.

Phó Chủ tịch VCCI cũng cho biết, các nước phát triển luôn khuyến khích các doanh nghiệp phát triển thành tập đoàn, khuyến khích các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn mạnh và phát huy sức lan tỏa của họ. Họ là những người có tầm nhìn xa trông rộng, có thể làm đầu tàu, dẫn dắt cuộc chơi, tạo ra thị trường và mạng lưới kinh doanh hay các chuỗi giá trị, để các thành viên khác trong cộng đồng doanh nghiệp có thể tìm thấy ở đó đường đi nước bước và chỗ đứng cho mình để tham gia. Cùng đổ xô ra thị trường theo tính bầy đàn mà không có “cột cờ” để căn chỉnh, đối chiếu thì nhiều khi các doanh nghiệp nhỏ và vừa ít có khả năng xác định phương hướng, dễ dẫn đến hoạt động mù quáng, nhắm mắt theo trào lưu và khó có thể thành công.

“Nói như trên để thấy vai trò của doanh nghiệp tư nhân lớn lắm. Với khát vọng và tầm nhìn của mình, họ luôn có thể chủ động liên kết, lôi cuốn, tạo tác động tích cực lan tỏa đến cộng đồng doanh nghiệp, các nhà sản xuất, hệ thống phân phối, người tiêu dùng và toàn bộ thị trường.

Nhưng tôi cho rằng, những khiếm khuyết này có thể khắc phục bằng khung khổ pháp luật; Công khai minh bạch thông tin cũng nhằm hạn chế lạm dụng... Cần tạo điều kiện để phát triển doanh nghiệp tư nhân mạnh hơn. Điều đó sẽ đóng góp thúc đẩy phát triển kinh tế” – ông khẳng định.

KINH TẾ TƯ NHÂN - ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN KINH TẾ

Từ trái qua phải: Bà Hoàng Thị Tư – Hàm Vụ trưởng Vụ Kinh tế tổng hợp – Ban Kinh tế Trung ương; Luật sư Trần Hữu Huỳnh - Giám đốc Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC); Ông Phan Đức Hiếu – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương; TS Võ Trí Thành - Trọng tài viên VIAC; Ông Phạm Đình Đoàn – Phó chủ tịch Hội đồng trung ương các hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam - Ủy viên ban chấp hành VCCI.

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Phan Đức Hiếu – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương cho biết, từ góc độ người làm doanh nghiệp nhìn vào môi trường chính sách ông Hiếu thấy có 3 rào cản với doanh nghiệp đó là: gánh nặng chi phí, thời gian để tuân thủ quy định pháp luật, rủi ro pháp lý và độ an toàn trong kinh doanh. Khi đàm phán các hiệp định, các nước rất quan tâm đến bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Khi bảo vệ an toàn trong kinh doanh và quyền sở hữu trí tuệ thì khi đó doanh nghiệp mới ưu tiên đầu tư sáng tạo và thực hiện các hoạt động kinh doanh.

Mặc dù chúng ta có một môi trường kinh doanh thuận lợi nhưng điều gì tạo động lực cho doanh nghiệp phát triển? Ông Hiếu cho rằng khi nói đến thị trường thì không thể không nói đến yếu tố cạnh tranh. Chính sách cạnh tranh và thực thi cạnh tranh bình đẳng là điều sống còn của một nền kinh tế thị trường. Điều đó sẽ giúp doanh nghiệp cạnh tranh và phát triển.

Một vấn đề nữa mang tính chất nội tại của doanh nghiệp theo ông Hiếu - yếu tố là nguồn gốc sâu xa của tất cả các cuộc khủng hoảng về tài chính, kinh tế của Châu Á đó là sự yếu kém về quản trị doanh nghiệp. "Chính điều này quyết định đến sự phát triển dài hạn của doanh nghiệp" - ông Hiếu khẳng định.

Ông Hiếu cho rằng, tất cả các nghị quyết của chính phủ Nghị quyết 10/NQ-TW về phát triển kinh tế tư nhân, 3 Nghị quyết Chính phủ về cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh: Nghị quyết 19, Nghị quyết 35/NQ-CP về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến 2020; Nghị quyết 98/NQ-CP về chương trình hành động thực hiện nghị quyết trung ương về phát triển kinh tế tư nhân,… mới chỉ tập trung giải quyết một yếu tố là cắt giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Còn lại rủi ro cho doanh nghiệp ít được nhắc đến đặc biệt sự không tiên liệu trong việc thực hiện thủ tục hành chính dẫn đến tăng chi phí cho doanh nghiệp thậm chí triệt tiêu doanh nghiệp.

Về độ an toàn quyền tài sản, theo ông Hiếu, xét mức độ an toàn về bảo vệ quyền tài sản theo một tổ chức đánh giá 128 quốc gia thì Việt Nam đứng ở thứ 88, tức là ở mức độ kém. Mức độ bảo vệ quyền tác giả cũng ở mức đáng báo động. Bảo vệ phát minh sáng chế cũng hạn chế. Mức độ bảo vệ quyền tài sản Việt Nam chỉ hơn Nepan, Pakistan, Bangladesh và Myanmar – 4 quốc gia không nên so sánh về mặt thể chế.

Một khiếm khuyết nữa liên quan đến chính sách cạnh tranh, đó là năm vừa rồi trong báo cáo về năng lực cạnh tranh quốc gia Việt Nam tăng 5 bậc từ 60/138 lên thứ 55. Các chỉ số về chống độc quyền và đảm bảo cạnh tranh chỉ số của Việt Nam rất thấp. Chống lạm dụng độc quyền đứng thứ 78/138 quốc gia, Chính sách chống lạm dụng độc quyền đứng thứ 94/138. Như vậy theo ông Hiếu, khái niệm cạnh tranh còn khá mới mẻ.

Điều cuối cùng theo ông Hiếu mà doanh nghiệp Việt Nam còn yếu đó là vấn đề quản trị doanh nghiệp trong thẻ điểm quản trị.

Ở góc độ khác, bà Hoàng Thị Tư - Chuyên viên cao cấp, Hàm Vụ trưởng Vụ Kinh tế Tổng hợp, Ban Kinh tế Trung ương cho biết: Thời gian qua, Đảng ta đã có nhiều chủ trương chính sách về phát triển kinh tế tư nhân. Vừa qua, Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm BCH Trung ương Đảng khóa XII (nghị quyết số 10) “về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” đã được bổ sung, phát triển với nhiều điểm mới thể hiện rõ trong quan điểm, định hướng chỉ đạo và mục tiêu cũng như các nhiệm vụ và giải pháp lớn.

Trên cơ sở kết quả tổng kết, Nghị quyết đề ra 05 nhiệm vụ và giải pháp lớn, trong đó có hơn 40 nhiệm vụ và giải pháp cụ thể để xử lý đồng bộ các điểm nghẽn trong phát triển kinh tế tư nhân, nhằm phát triển mạnh kinh tế tư nhân thực sự trở thành một động lực quan trọng trong nền kinh tế; các giải pháp về cơ chế, chính sách cụ thể, toàn diện và phù hợp với từng chủ thể trong nền kinh tế nói chung và trong khu vực kinh tế tư nhân nói riêng; gắn kết bảo đảm tính định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trong những nhiệm vụ và giải pháp lớn, nổi bật nhất là 02 nhóm giải pháp mang tính đột phá sau:

Nhóm giải pháp về tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi cho phát triển kinh tế tư nhân gồm: 

Thứ nhất, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, trong đó, triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đẩy nhanh quá trình cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng; Chủ động, linh hoạt điều hành chính sách tiền tệ theo cơ chế thị trường, kiểm soát lạm phát ở mức hợp lý. Phối hợp đồng bộ, hiệu quả giữa chính sách tiền tệ với chính sách tài khoá và các chính sách kinh tế vĩ mô khác. Bảo đảm lãi suất và tỉ giá hối đoái ổn định, phù hợp với điều kiện kinh tế vĩ mô và thị trường. Đẩy mạnh cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu; cơ cấu lại ngân sách nhà nước gắn với giảm bội chi ngân sách, bảo đảm an toàn nợ công và nâng cao hiệu quả đầu tư công; khuyến khích đầu tư của khu vực tư nhân.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút đầu tư tư nhân và bảo đảm hoạt động của kinh tế tư nhân theo cơ chế thị trường. Cụ thể, cần có các cơ chế, chính sách khuyến khích thành lập doanh nghiệp của tư nhân; thu hẹp những lĩnh vực kinh doanh có điều kiện, tạo điều kiện để kinh tế tư nhân đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh trong những ngành, lĩnh vực, địa bàn mà pháp luật không cấm, phù hợp với chiến lược phát triển KT-XH trong từng thời kỳ.

Bên cạnh đó, khuyến khích, tạo điều kiện cho các hộ kinh doanh mở rộng quy mô, nâng cao hiệu quả hoạt động, tự nguyện liên kết hình thành các hình thức tổ chức hợp tác hoặc chuyển đổi sang hoạt động kinh doanh theo mô hình doanh nghiệp thông qua các chính sách như: Miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, tiền sử dụng đất trong những năm đầu hoạt động; Hoàn thiện và bảo đảm thực thi minh bạch, hiệu quả chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, phong trào khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, cần bảo đảm các cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ phát triển kinh tế tư nhân phù hợp với cơ chế thị trường và thúc đẩy tính tự chủ, cạnh tranh của kinh tế tư nhân; không biến các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tư nhân thành bao cấp, phục vụ "lợi ích nhóm" dưới mọi hình thức. Không biến việc chấp thuận, xác nhận, chứng nhận đáp ứng các điều kiện, tiêu chuẩn chuyên môn kỹ thuật thành giấy phép con, gây cản trở hoạt động của kinh tế tư nhân.

Thứ ba, mở rộng khả năng tham gia thị trường và thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, trong đó, phát triển mạnh mẽ, thông suốt, đồng bộ các thị trường, hệ thống lưu thông, phân phối hàng hoá, dịch vụ trên cả nước, đặc biệt là thị trường tư liệu sản xuất; đồng thời có biện pháp bảo vệ có hiệu quả thị trường trong nước gắn với đẩy mạnh phát triển thị trường quốc tế phù hợp với các cam kết quốc tế.

Thứ tư, phát triển kết cấu hạ tầng, trong đó, tập trung phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng KT-XH đồng bộ, hiện đại, nhất là giao thông, năng lượng, viễn thông, đô thị, cấp, thoát nước, thuỷ lợi, xử lý chất thải, dịch vụ hậu cần và tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế tư nhân tiếp cận, sử dụng bình đẳng, với chi phí hợp lý.

Bên cạnh đó, sớm hoàn thiện thể chế để đẩy mạnh thực hiện cơ chế hợp tác công - tư trong đầu tư, khai thác, sử dụng, kinh doanh các dự án, công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - kỹ thuật. Kiểm soát chặt chẽ chi phí đầu tư, việc vận hành và thu hồi vốn của các dự án kết cấu hạ tầng; Tăng cường khả năng đáp ứng nhu cầu vận tải đa phương tiện cho các doanh nghiệp dựa trên hệ thống giao thông đồng bộ, có trọng điểm, kết nối giữa các trung tâm kinh tế lớn và giữa các trục giao thông đầu mối.

Thứ năm, tạo điều kiện thuận lợi để kinh tế tư nhân tiếp cận thị trường đất đai, tài nguyên một cách minh bạch, bình đẳng theo cơ chế thị trường. Cụ thể, tạo điều kiện bình đẳng, thuận lợi cho kinh tế tư nhân tiếp cận vay vốn ngân hàng, huy động vốn trên thị trường chứng khoán, nhất là phát hành trái phiếu doanh nghiệp và sử dụng các dịch vụ tài chính với chi phí hợp lý; Phát triển đa dạng các định chế tài chính, các quỹ đầu tư mạo hiểm, các quỹ bảo lãnh tín dụng, các tổ chức tài chính vi mô, các tổ chức tư vấn tài chính, dịch vụ kế toán, kiểm toán, thẩm định giá, xếp hạng tín nhiệm…

Nhóm giải pháp về hỗ trợ kinh tế tư nhân đổi mới sáng tạo, hiện đại hóa công nghệ và phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng suất lao động gồm:

Khuyến khích, hỗ trợ kinh tế tư nhân đầu tư vào các hoạt động nghiên cứu và phát triển, ứng dụng, chuyển giao công nghệ tiên tiến. Phát triển các quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ. Áp dụng chính sách thuế, hỗ trợ tài chính, tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi phù hợp với hoạt động nghiên cứu, đổi mới, hiện đại hoá công nghệ. Kết nối doanh nghiệp, ý tưởng khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo với các nhà đầu tư, quỹ đầu tư.

Ưu tiên phát triển các khu công nghệ cao, các vườn ươm công nghệ cao và các doanh nghiệp khoa học - công nghệ. Đẩy mạnh đầu tư, phát triển các cơ sở nghiên cứu khoa học - công nghệ, đội ngũ các nhà khoa học. Đẩy mạnh thương mại hoá các sản phẩm nghiên cứu khoa học, công nghệ.
Đẩy mạnh thực hiện chiến lược quốc gia về phát triển nguồn nhân lực.

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Phạm Đình Đoàn – Phó chủ tịch Hội đồng trung ương các hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam - Ủy viên ban chấp hành VCCI đã chia sẻ 5 vấn đề liên quan tới kinh tế tư nhân.

Thứ nhất, vai trò của nhà nước trong việc định hướng các chính sách vĩ mô tạo điều kiện hướng đi cho doanh nghiệp tư nhân.

Thứ hai, hiện nay việc kêu gọi các doanh nghiệp FDI rất quan trọng để huy động thêm các nguồn vốn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, ông Đoàn cho rằng cần phải có những chính sách cụ thể, rõ ràng đối với từng đối tượng doanh nghiệp FDI để tránh tình trạng có sự ưu ái giữa doanh nghiệp FDI với các doanh nghiệp trong nước.

Thứ ba, đó là sự cạnh tranh. Chúng ta nói nhiều tới việc nhập siêu từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan… đó là bởi vì người tiêu dùng thích hàng gì thì tức khắc hàng đó du nhập vào Việt Nam. Do đó, ông Đoàn cho rằng các doanh nghiệp Việt cần phải quan tâm tới chất lượng, nghiêm túc đầu tư cho sản phẩm mới cạnh tranh được trên thị trường.

Thứ tư, đó là vấn đề cải cách hành chính. Với doanh nghiệp hoạt động kinh doanh tốt thì lợi nhuận một năm chỉ 2-4% trong khi đó theo khảo sát của VCCI chi phí không chính thức của doanh nghiệp lên tới 6-8%. Như vậy, đây là khó khăn cực lớn cho doanh nghiệp đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thứ năm, đó là sự phân biệt giữa doanh nghiệp Nhà nước với doanh nghiệp tư nhân và bây giờ chính các doanh nghiệp tư nhân cũng có sự cạnh tranh với nhau. 

Có mặt tại Diễn đàn, TS Võ Trí Thành - Chuyên gia kinh tế cho biết, doanh nghiệp tư nhân từ chỗ chưa có danh bắt đầu chính danh dụt dè và giờ được chính danh. Câu hỏi lớn nhất với doanh nghiệp tư nhân hiện nay là làm thế nào để khu vực này thực sự trở thành động lực? Làm thế nào để doanh nghiệp tư nhân thực sự lớn?

TS Võ Trí Thành - Chuyên gia kinh tế

TS Võ Trí Thành - Chuyên gia kinh tế.

Hiện nay, vấn đề quyền tài sản đã được nhắc đến rất nhiều. Quyền tài sản lớn hơn cả quyền sở hữu. Theo nghĩa rộng ở Việt Nam còn nhiều vấn đề: Tài sản gắn liều với đất đai, cạnh tranh, tiếp cận nguồn lực, môi trường kinh doanh.

Với nhiều nỗ lực, chúng ta cơ bản mới xử lý một vấn đề đó là gia nhập thị trường, còn lại cạnh tranh, chế tài thực thi hợp đồng kinh doanh, rút lui khỏi thị trường vẫn còn ở mức thấp nên doanh nghiệp Việt Nam khó có đủ năng lực cạnh tranh, khó tạo động lực.

"Việt Nam có nhiều doanh nghiệp “to” nhưng đúng nghĩa “lớn” thì chưa có mà chỉ có một số doanh nghiệp “tập lớn” như: FPT, Viettel, Vinamilk. DN “lớn” phải có thương hiệu toàn cầu, công nghệ sáng tạo, chi phối được mạng phân phối" - ông Thành nhìn nhận.

Trong phiên thảo luận, các diễn giả đã trao đổi về các vấn đề cơ chế chính sách khuyến khích thúc đẩy kinh tế tư nhân (Nghị quyết TW 5, các văn bản thể chế hoá…), vai trò đầu tàu của các tập đoàn kinh tế tư nhân, các chính sách trọng tâm để thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển…

Luật sư Trần Hữu Huỳnh - Giám đốc Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đặt câu hỏi: Nghị quyết 19, Nghị quyết 35 đã đưa ra nhiều giải pháp, theo ông Phan Đức Hiếu thì còn giải pháo nào cần làm thêm?

Ông Phan Đức Hiếu - Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu và quản lý kinh tế trung ương: Các Nghị quyết chỉ tập trung giảm gánh nặng chi phí và thời gian ở mức gia nhập thi trường, còn vấn đề cạnh tranh, quản trị… thì chưa được nói nhiều đến. Như vậy, còn nhiều dư địa để cải cách nhưng chúng ta chưa nói đến cải cách.

Liên quan tới vấn đề quyền tài sản, chính sách về quyền tài sản hiện nay ông Phan Đức Hiếu và ông Võ Trí Thành đều cho rằng, vấn đề sở hữu đất đai là vấn đề phải được ưu tiên hàng đầu để xem xét và nếu cần thì điều chỉnh cho phù hợp. Sau đó, sẽ là vấn đề quyền sở hữu trí tuệ.

Theo LS Trần Hữu Huỳnh để kinh tế tư nhân phát triển có ba điểm cần quan tâm đó là vấn đề thể chế (văn bản pháp luật), tổ chức bộ máy và con người; trong đó tổ chức bộ máy có vai trò quan trọng.

Ông Hiếu cũng cho rằng, con người là đóng vai trò quyết định nhưng cơ chế tạo ra con người tốt.

Đối với vấn đề doanh nghiệp chưa thật sự đầu tư bài bản lâu dài do cố hữu người Việt hay chính sách, vướng mắc? ông Phạm Đình Đoàn cho rằng, với môi trường kinh doanh Việt Nam các doanh nghiệp vừa chủ quan vừa khách quan. Nếu chân chính thì giàu chậm còn lại nhiều doanh nghiệp phải chuyển hướng kinh doanh. Các doanh nghiệp Nhật chỉ sản xuất 1 sản phẩm mà truyền 4-5 đời còn VN thì không kinh doanh được lâu dài như vậy.

"Do nhận thức kém nên có tính “bầy đàn”, nhiều “quân ta đánh quân mình” vì không có chính kiến, định hướng, chiều sâu". - ông Đoàn nhìn nhận và cho rằng hiện tại sự vào cuộc của chính quyền vẫn mang tính chất “chữa cháy” chứ chưa phải "phòng cháy".

Liên quan đến về vấn đề hợp đồng kinh doanh và thực thi hợp đồng, ông Đoàn cho rằng, văn bản của ta định hướng đúng nhưng quan trọng nhất là con người thực thi chính sách thì chưa được chuẩn hoặc chưa có năng lực hoặc có tiêu cực. Từ đó, ông Đoàn đề xuất trong bộ máy chính quyền mở ra để doanh nghiệp tư nhân, doanh nhân thành công có cơ hội tham gia vì tổ quốc, vì nhân dân. 

Trả lời câu hỏi tại sao doanh nghiệp không đầu từ bài bản, ông Phan Đức Hiếucho rằng có hai yếu tố chính. Thứ nhất, nhà nước có nhiều biện pháp can thiệp quá sâu và thị trường, làm sai lệch tín hiệu thị trường. Ví như quy hoạch bao nhiêu ha cà phê, bao nhiêu tấn gạo là vấn đề của thị trường chứ không phải là vấn đề của nhà nước. Theo ông Hiếu, cách can thiệp này làm sai lệch thị trường, khiến doanh nghiệp không biết tự nghiên cứu để tự chủ tự nghiên cứu thị trường để tự quyết định nên đầu tư cái gì, đầu tư như thế nào. Thứ hai, nhà nước giữ mức đầu tư quá lớn và nền kinh tế vĩ mô không ổn định.

Ở góc độ khác, ông Võ Trí Thành cho rằng, điều quan trọng là khả năng thích ứng của doanh nghiệp. Nhiều khi doanh nghiệp không thích ứng được hoặc khó thích ứng thì họ khó có thể đầu tư bài bản. Chẳng hạn như khi nói về người giỏi, có thể họ giỏi nhưng không chắc đã thích ứng được?

THÁO GỠ RÀO CẢN MÔI TRƯỜNG KINH DOANH VÀ ĐẦU TƯ

Tại Diễn đàn, các chuyên gia, các nhà quản lý đã cùng thảo luận về thực tiễn, hiệu quả triển khai những chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tư nhân, hay việc phân bổ các nguồn lực như nguồn vốn, đất đai… làm sao để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực phát triển của nền kinh tế.

Ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng Ban Pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã khái quát “Bức tranh về doanh nghiệp tư nhân Việt Nam”.

Ông Đậu Anh Tuấn cho biết, hiện nay có hơn 600 ngàn doanh nghiệp tư nhân đang hoạt động, dự kiến đến năm 2020 sẽ có 1 triệu doanh nghiệp tư nhân. Hầu hết đều là các doanh nghiệp trẻ thành lập từ năm 2000 trở lại đây và khá lớn là doanh nghiệp siêu siêu nhỏ. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực thương mại dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất, đến xây dựng, công nghiệp.

Khảo sát cho thấy, các doanh nghiệp gặp khó khăn ở các phương diện: Khách hàng, thị trường; Tiếp cận vốn vay; Lao động và chất lượng lao động; Thanh tra, kiểm tra; Tiếp cận đất đai; Vấn đề chi phí không chính thức…

Khảo sát cũng cho thấy, với doanh nghiệp quy mô đầu tư bé thì hiệu quả kinh doanh càng thấp. Tuy nhiên, điều đáng ngạc nhiên là hiều doanh nghiệp tư nhân vẫn khá lạc quan với 48% DN có xu hướng mở rộng quy mô công khai. Với khó khăn về khách hàng, thị trường khảo sát cho thấy mức độ hội nhập kết nối của doanh nghiệp tư nhân vào chuỗi toàn cầu rất là thấp.

Về tiếp cận vốn vay: Doanh nghiệp càng lớn càng có khả năng tiếp cận vốn và ngược lại doanh nghiệp càng bé thì khả năng tiếp cận vốn càng thấp. Về lao động và chất lượng lao động: Lao động có chất lượng chưa cao.

Về thủ tục hành chính: Thuế, phí, lệ phí, đất đai, quản lý thị trường….vẫn là những khó khăn của doanh nghiệp tư nhân. Về thanh tra, kiểm tra: Các doanh nghiệp lớn thanh kiểm tra càng nhiều hơn doanh nghiệp . “Đây cho thấy nhiều DN càng không muốn lớn, lớn càng rủi ro, càng tốn chi phí” – ông Đậu Anh Tuấn nói.

Khảo sát cũng cho thấy, việc tiếp cận đất đai của doanh nghiệp tư nhân cũng còn khó khăn. 65% gặp khó khăn trong thực hiện thủ tục hành chính đất đai, không chỉ giá đất cao, giải phóng mặt bằng… Vấn đề chi phí không chính thức, ông Tuấn cho biết, việc chi trả chi phí này khá phổ biến và tồn tại ở cả doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ.

ông Nguyễn Văn Đệ - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Thanh Hóa

Ông Nguyễn Văn Đệ - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Thanh Hóa.

Trả lời câu hỏi của ông Đậu Anh Tuấn: Cảm nhận của ông về thái độ của nhà nước, chính quyền địa phương với khu vực kinh tế tư nhân? Có sự phân biệt đối xử doanh nghiệp nhà nước với doanh nghiệp tư nhân không?, ông Nguyễn Văn Đệ - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Thanh Hóa cho biết, về phía một nhà doanh nghiệp có lịch sử 25 năm, chúng tôi thấu hiểu Chính phủ và Thủ tướng đã có sự chuyển biến rõ rệt từ Chính phủ phân chia sang Chính phủ kiến tạo, hành động.

Hiện, ngân sách nhờ đóng góp của doanh nghiệp nhỏ và vừa nhưng kì vọng của Thủ tướng về khối doanh nghiệp này vẫn chưa đạt bởi hai yếu tố và con người và rào cản kinh doanh. Bên cạnh đó là vấn đề bình đẳng kinh tế thị trường và chính sách còn nhiều bất cập. 

TS Vũ Đình Ánh – Chuyên gia tài chính ngân hàng cho biết thiếu vốn là chủ đề được đề cập đến nhiều nhất khi nói tới kinh tế tư nhân. Đây cũng là hiện tượng phổ biến ở hầu hết các nước đang phát triển và chuyển đổi.

Phát triển mạnh hình thức công ty cổ phần là giải pháp có thể tăng qui mô doanh nghiệp ngay từ bước khởi đầu. Hơn nữa, hình thức công ty cổ phần sẽ tạo điều kiện thúc đẩy công khai tài chính, một trong những điểm yếu đang ngăn cản khu vực kinh tế tư nhân tiếp cận với nguồn vốn tín dụng ngân hàng sẽ xem xét ở phần sau.

TS Vũ Đình Ánh – Chuyên gia tài chính ngân hàng

TS Vũ Đình Ánh – Chuyên gia tài chính ngân hàng.

Dĩ nhiên, ngoài các chính sách và cơ chế tài chính để hình thức công ty cổ phần trở thành lựa chọn đầu tiên của các nhà doanh nghiệp thì sự phát triển của thị trường tài chính phi ngân hàng, đặc biệt là thị trường chứng khoán phi tập trung đóng vai trò quyết định.

Như vậy, do qui mô vốn nhỏ và khả năng tự tài trợ bị hạn chế bởi hình thức tổ chức doanh nghiệp và thị trường tài chính phi ngân hàng kém phát triển nên khu vực kinh tế tư nhân trông cậy rất nhiều vào việc vay ngân hàng để bù đắp sự thiếu hụt vốn kinh doanh. Theo số liệu chính thức, tỷ trọng tín dụng cho kinh tế tư nhân hiện nay trong tổng tín dụng ngân hàng còn thấp, cách xa so với nhu cầu của khu vực này cũng như không tương xứng với vai trò và vị thế của nó trong nền kinh tế.

Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng các doanh nghiệp thuộc kinh tế tư nhân phải dựa vào vốn từ bên trong mà ít có khả năng tiếp cận với nguồn vốn từ bên ngoài, cụ thể là với nguồn vốn tín dụng ngân hàng thương mại chính là niềm tin.

Nói về quĩ bảo lãnh tín dụng cho các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, ông Ánh cho rằng là một giải pháp hữu hiệu, tuy nhiên, không nên tự giới hạn đối tượng là các doanh nghiệp vừa và nhỏ mà nên mở rộng thành Quĩ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp ngoài quốc doanh vì kinh nghiệm trong và ngoài nước cho thấy, chính những doanh nghiệp càng lớn lại càng có nhu cầu vay vốn ngân hàng.

Bên cạnh đó, việc hợp thức hoá và phát triển thị trường bất động sản có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với mở rộng tín dụng ngân hàng cho kinh tế tư nhân mà còn cải thiện nguồn nội lực của khu vực này.

Vấn đề thuế là vấn đề quan trọng thứ hai sau vốn nhưng lại được các doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân nói tới nhiều nhất. Hầu hết các ý kiến đều cho rằng thuế hiện nay quá cao do đó yêu cầu được ưu đãi, miễn giảm và chính sách thuế mang nặng tính tận thu và kết quả là hệ thống thuế quá phức tạp với những ưu đãi tràn lan không công bằng.

Ông Ánh cho biết, muốn vậy cần triệt để loại bỏ tất cả các ưu đãi thuế, kể cả ưu đãi theo tiêu chí thành phần kinh tế, theo ngành nghề hay theo điều kiện địa lý vì rất dễ nảy sinh những tiêu cực và khó quản lý trong khi các điều kiện con người, tổ chức và cơ sở vật chất quản lý còn nhiều hạn chế.

Trước mắt chỉ duy trì ưu đãi thuế chung cho các doanh nghiệp mới thành lập, đồng thời có thể thay thế các ưu đãi thuế khác bằng các hình thức hỗ trợ tài chính từ Nhà nước căn cứ vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, khả năng tài chính của Nhà nước, và chấm dứt hỗ trợ khi thấy không cần thiết trên cơ sở tập trung những nỗ lực quản lý tài chính Nhà nước vào việc hỗ trợ này.

Ngoài thuế xuất nhập khẩu, hai sắc thuế quan trọng nhất đối với kinh tế tư nhân là thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế GTGT đều cần được cải tiến theo hướng giảm và thống nhất thuế suất. Nên áp dụng thuế suất thuế GTGT chung ở mức 10%, đồng thời thống nhất một mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp là 15% hoặc 20%.

Ông Ánh cho rằng, tài chính đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với phát triển khu vực kinh tế tư nhân. Các vấn đề tài chính phát sinh ngày càng nhiều và phức tạp nên không thể trông chờ có ngay những giải pháp đồng bộ và chờ có giải pháp tài chính đồng bộ mới thực hiện mà nên triển khai những cơ chế và chính sách có thể giải quyết ngay những vướng mắc tài chính của kinh tế tư nhân với quan điểm là tạo ra những thuận lợi tài chính cao nhất có thể cho động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân này.

[Trở lại]

 

 

 

CHI NHÁNH PHÒNG TM & CN VIỆT NAM TẠI THANH HÓA
Tầng 3, Tòa nhà VCCI Thanh Hóa - 91 Nguyễn Chí Thanh - P. Đông Thọ - TP. Thanh Hóa
Điện thoại: (037) 3754640 - Fax : (037) 3754641 - Email: